$2.1B Mahere Pūtea 2026: Whakawhanake Mātauranga Kura Tuarua Aotearoa

Hei tā te Minita Mātauranga a Erica Stanford, ka haumitia e te Mahere Pūtea 2026 tōna $2.1 piriona kia haere tonu ai te waihanga ngā tūāpapa o tētahi pūnaha mātauranga e ārahi ana i te ao, e whītikihia ai ngā tamariki/taiohi kura o Aotearoa mō te angitūtanga.

I aro nui ngā Mahere Pūtea 2024, 2025 kia kairangi te whakaakona o ngā meka mātāmua mā te haumi nui i te mātauranga i te kura tuatahi me te kura waenga.  I te Mahere Pūtea 2026 ka neke te aronga ki te tutukinga kura tuarua me te aromatawaitanga i a mātou ka tīmata ki te whakahou i tā tātou pūnaha tohu kura tuarua.

E haumi nuitia ana i tēnei mahere pūtea te whanaketanga o tā mātou marautanga kura tuarua o te motu, e whakaratoa ai te rauemi mā te tauira me te whanaketanga ngaio waiwai mō ngā pouako.

$61 miriona hei whanake rauemi mō Te Marautanga o Aotearoa kua whakahoungia, hei whakapai ake hoki i te paetukutuku marautanga, a Tāhūrangi.

$20 miriona hei whakarato akoranga ngaio me te whanaketanga ngaio mō ētahi kaiako kura tuarua e 32,000 kia whakatinanahia ai te marautanga hou me ngā tohu mātauranga ā-motu.

E tautoko ana tēnei Kāwanatanga i ētahi atu rangatahi kia whai wāhi atu ki ngā huarahi mahi e arahina ana e te ao ahumahi, mā te haumi i tētahi marautanga kounga- tiketike me te whakawhānu i ngā wāhi whakaako ringarehe. E rua ngā tāpaetanga a te Mahere Pūtea 2026 ki tēnei: $15 miriona e āhei ai ngā Poari Pūmanawa Ahumahi ki te whanake i ētahi kaupapa kura tuarua hou ka arahina e te ao ahumahi, e aro ana ki tētahi ao ahumahi motuhake (hei tauira te ahumahi hanganui, ngā ahumahi mātāmua rānei). Ka tautoko tēnei i nui atu o te tauira ka whiwhi i te akoranga ringarehe kounga-tiketike me tō rātou whakangungua anōi a rātou i te kura tuarua.

$69 miriona kia tata rearua ai ngā wāhi i ngā Kura Ringarehe ki te 20,000 tae rawa ki te 2030 e tāpae ana i te akoranga ka arahina e te ao ahumahi.

Ka whakaāhei ngā haumitanga nei i ngā tauira o Aotearoa ki te whanake pūmanawa e rite ana mō tētahi mahi, e hāngai ana ki te ao pakihi me te ao ahumahi i a rātou i te kura tuarua. He pai tēnei mō te aronga hou, te rakahinonga, te whakaheke i te noho mahi kore, otirā te tipu o te tipu o e ao ohaoha. Mā konei e piki ai te māpuatanga, ka whakaāhei hoki i te whiwhinga o te iwi i te tūranga mahi pūmanawa-tiketike e āta kōwhirihia ai e ia tāna noho ki te ao.

E ārahi ana ngā Poari Pūmanawa Ahumahi i te whanaketanga o te marautanga kia āta hāngai ai ngā ara mahi ringarehe i ngā kura ki ngā hiahia o te ao mahi tūturu, e heke ai te hāngai kore o ngā pūmanawa kua ākona, e tipu ai ko te rāngaimahi mō āpōpō atu.

E taea ai ā mātou tohu mātauranga ā-motu te whakahou e whakaratoa ana tētahi $90 miriona ki te Mana Tohu Mātauranga o Aotearoa (NZQA). Mā konei e tūturu ai te tautokohia o NZQA e te pūnaha matihiko o te ao hou e rite ana i a rātou ka whanake, ka whakatinana i ā mātou tohu mātauranga ā-motu hou.

Ka haere tonu i te Mahere Pūtea 2026 tā mātou haumi i te rāngaimahi ao mātauranga tae atu ki tētahi tahua mō te piki o ngā penapenatanga Kiwisaver a te Kāwanatanga, he whakatikatanga utu mō ngā tūranga i te Hōtaka Whakangungu Tarāwhare Kura me ētahi whakapaitanga hangarau utu kaimahi nui tonu e tūturu ai te tika o te utua o te kaiako i te wā tika, kia rōnaki ai te rere i tērā o mua atu.

Pērā i tērā i pānuitia inā tata nei, ka haumitia e te Kāwanatanga tētahi $131 million i te kaupae ka whai iho mō te Whakaako Kairangi i ngā Meka Mātāmua. E whakapakari ana ngā kaupapa nei i ngā whakahounga nunui o te reo matatini me te pāngarau i haumitia e ngā Mahere Pūtea 2024, 2025 i a mātou ka hanga tonu i ngā tūāpapa o te pūnaha mātauranga ārahi i te ao.

Ka whakaratoa anō e te Mahere Pūtea 2026 ētahi atu pēhitanga utu mō te tautoko whakaakoranga e pai ake ai te tutuki o ngā hiahia o ngā tauira. Kei roto i tēnei tētahi $22 miriona mā ngā tauira e Kaha ana ngā hiahia Taha Hauora, e $3 miriona mō ngā ratonga Mātauranga Taha Turi me tētahi $10 miriona e tutuki ai te hiahia ki te Reo Ingarihi mā te Hunga Kōrero Reo Kē (ESOL).

Waihoki, he haumitanga nui anō kei roto i te Mahere Pūtea 2026 mō ētahi atu wāhi mātauranga hira, tae atu ki te: $160 miriona e tohu ana i te 2 ōrau o te pikinga mō whakawhiwhinga taha whakahaere mō te kura.

$559 miriona mō te whakarahi ake me te tiaki i ngā hanga o te kura, te tuku hoki kia: Neke atu i te 4,700 ngā tūranga tauira puta noa i ngā kura hou, ngā whakawhānuitanga, me ngā akomanga, tae atu ki tētahi $21 miriona mō te tipu o te rārangi tamariki kei te Kura Kaupapa Māori.

Te whakatere ake i ētahi whanaketanga hou matua kāore e neke atu i te 10 me ētahi whakahounga tautoko akoako kāore e neke atu i te 150.

Tētahi kura hou motuhake me ētahi akoranga āmiorangi tautoko e 20 Tētahi pūtea heipūtanga hei tautoko i ngā kura mō ngā utu e pā ana ki te kora.

E whakatinanahia ai te haumitanga nei, kua aromatawaitia e mātou ngā pūtea kāore pea e whakapaua, kua tōia mai ki mua ko ngā kaupapa kāore e tino eke ana, kāore rānei e mārama tūturu ana ngā taunakitanga e tohu ana kei te tutuki ngā putanga i whāia. Kei tōna $65 miriona o roto i te tahua kua tautohua mō te haumi anō i te kaupapa mātauranga hira.

Hei tā Ms Stanford, E tāmautia ana, e waihangatia ana te Mahere Pūtea 2026 i runga i te tūāpapa pakari o ngā whakahounga ki te Whakaako Kairangi i te Meka Mātāmua. Ka haumitia tonuhia e mātou kia piki ake te tutukinga, kia katia ake te āputa tautika, kia whiwhi ai ngā tamariki kura katoa i te mātauranga, te pūmanawa me ngā āheitanga ka hiahia rātou e ea ai ō rātou pitomata.